Na datę obchodów Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego wybrany został 21 lutego, aby upamiętnić wydarzenia 1952 roku, kiedy to w Dhace (Bangladesz) doszło do demonstracji, a następnie zamordowania pięciu studentów, domagających się uznania ich języka ojczystego – bengalskiego – za jeden z dwóch urzędowych języków ówczesnego państwa Pakistan. Święto ustanowiono w 1999 roku, a rok później po raz pierwszy je obchodzono.
Dzień Języka Ojczystego ma zwracać uwagę na wagę zachowania różnorodności językowej świata, ponieważ wymieranie języków przybrało niepokojące tempo. Co dwa-trzy tygodnie znika bezpowrotnie jeden język, a razem z nim bogactwo kulturowe.
Temat tegorocznych obchodów to „Edukacja wielojęzyczna – konieczność transformacji edukacji”. Na stronie UNESCO wskazano, że „wielojęzyczne i wielokulturowe społeczeństwa istnieją dzięki swoim językom, które przekazują i zachowują tradycyjną wiedzę i kultury w sposób zrównoważony”.
UNESCO zwraca uwagę, że „różnorodność językowa jest coraz bardziej zagrożona, ponieważ coraz więcej języków zanika”.
„W skali globalnej 40 procent populacji nie ma dostępu do edukacji w języku, którym mówi lub który rozumie. Niemniej jednak w dziedzinie edukacji wielojęzycznej dokonuje się postęp, wraz z rosnącym zrozumieniem jej znaczenia, zwłaszcza we wczesnej edukacji oraz większym zaangażowaniem w jej rozwój w życiu publicznym” – napisano.
W ramach wydarzenia organizowanego przez UNESCO 21 lutego w Paryżu odbywa się analiza i debata na temat potencjału wielojęzyczności w zakresie przekształcania edukacji z perspektywy uczenia się przez całe życie i w różnych kontekstach.
Dyskusje toczą się wokół trzech powiązanych ze sobą tematów:
- „Wzmocnienie edukacji wielojęzycznej jako elementu koniecznych przekształceń edukacji, począwszy od etapu edukacji wczesnoszkolnej, poprzez wszystkie kolejne”
- „Wspieranie nauki poprzez edukację wielojęzyczną i wielojęzyczność w naszych szybko zmieniających się kontekstach globalnych oraz w sytuacjach kryzysowych, w tym w sytuacjach nadzwyczajnych”
- „Rewitalizacja języków, które zanikają lub są zagrożone wyginięciem”.
Na stronie Polskiego Komitetu ds. UNESCO oceniono, że „problemy te zdają się być szczególnie palące w odniesieniu do języków rdzennych, których liczba znacząco zmniejsza się z roku na rok i które w wielu przypadkach istnieją wyłącznie w formie ustnej, dlatego znikają bezpowrotnie wraz z ostatnim przedstawicielem niewielkiej społeczności lokalnej, która się danym językiem posługiwała”.
Zgromadzenie Ogólne ONZ ogłosiło lata 2022-2032 Międzynarodową Dekadą Języków Rdzennych, aby zwrócić uwagę na krytyczny status wielu języków rdzennych na świecie i zachęcić do działań na rzecz ich zachowania, rewitalizacji i promocji.
Dekada, której UNESCO jest międzynarodowym koordynatorem z ramienia ONZ, ma na celu m.in. zapewnienie prawa ludności rdzennej do zachowania i promowania swoich języków oraz włączenie aspektów różnorodności językowej i wielojęzyczności do głównego nurtu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju.
UNESCO definiuje edukację wielojęzyczną jako „wykorzystywanie dwóch lub większej liczby języków jako narzędzi uczenia się i zdobywania wiedzy”. Termin „edukacja wielojęzyczna” powstał w 1999 roku dla określenia zjawiska posługiwania się co najmniej trzema językami w procesie edukacji: rodzimym dialektem (językiem społeczności lokalnej), językiem ojczystym oraz językami komunikacji międzynarodowej. Dwa pierwsze mają decydujące znaczenie w edukacji, natomiast języki obce niezbędne są dla zrozumienia problemów globalnych, pełnią więc ważną rolę w dorastaniu człowieka do globalnego obywatelstwa.
Podobnie jak w latach ubiegłych, 21 lutego Rada Języka Polskiego, we współpracy z prezydentem Poznania, organizuje debatę z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, zatytułowaną w tym roku „Język a wojna”.
źródło: Katarzyna Krzykowska, PAP
