Pokazanych zostanie 125 starodruków, wśród których znajdzie się 12 inkunabułów (łac. in cunabulis – w kołysce, w pieluszkach), czyli ksiąg najwcześniejszych, wydanych do końca 1500. Najstarsze z pokazywanych dzieł to „Dekret Gracjana” opublikowany w Strasburgu w 1472 r. przez Heinricha Eggensteina.
Fot. Praca w drukarni, ilustracja z: Histoire dee l’imprimerie en France au XVe et au XVIe siècle, t. 3, Paris 1904
„Ta wystawa jest dowodem na to, jak bogate i różnorodne dobra przechowuje nasze Muzeum” – mówi Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu. „Nieczęsto dane jest nam się nimi chwalić, czy też je publicznie prezentować. Dziś robimy to w szczególnym momencie – w roku jubileuszu 70-lecia istnienia Muzeum. A robimy to dlatego, aby zademonstrować, iż od zarania swojego funkcjonowania Muzeum Narodowe we Wrocławiu wielką wagę przywiązywało do komplementarności kolekcji. Zbioru, w którym oprócz dzieł sztuki zawsze znajdowało się także to wszystko, co towarzyszyło ich badaniu oraz samo w sobie stanowiło niekwestionowaną wartość naukową i kulturową”.
„Pokażemy wyjątkowe przykłady druków z najbardziej uznanych oficyn niemieckich, niderlandzkich, francuskich, szwajcarskich i włoskich” – mówi Barbara Fercowicz, kuratorka wystawy. „Oficyn należących do znanych rodów drukarskich: Plantinów z Antwerpii, Elzewirów z Lejdy, Estiennów z Genewy, Krahnów z Jeleniej Góry. Niektóre z nich działają do dziś – Kornowie z Wrocławia, Breitkopfowie z Lipska. Zwiedzający zobaczą zarówno niewielkie kieszonkowe wydania, jak i książki w formacie folio ważące nawet 12 kg”.
Wśród wystawionych druków znajdą się różne wydania Biblii, dzieła klasyków starożytnych, publikacje poświęcone historii, historii sztuki, matematyce, astronomii, medalierstwu, medycynie. Drukarze i wydawcy tamtych czasów byli wyjątkowymi twórcami, często z wykształceniem uniwersyteckim, znali wiele języków, przyjaźnili się z wybitnymi myślicielami i naukowcami. Redakcję i korektę wydawanych przez siebie dzieł zwykle zlecali uznanym badaczom. Wyjątkowa i owocna była na przykład przyjaźń Erazma z Rotterdamu i jego wydawcy Johanna Frobena z Bazylei. Z tej zasłużonej oficyny zaprezentowane zostanie wydane w 1525 r. dzieło św. Cypriana z Kartaginy „Opera Sanctissimi…” – autorem opracowania był Erazm z Rotterdamu, a wśród autorów znaleźli się m.in. Albrecht Dürer i Leonardo da Vinci.
Na wystawie będzie można zobaczyć również „Mszały wrocławskie” (1483 i 1499) wydane w Moguncji przez słynną oficynę należącą do Petera Schöffera – jednego z pierwszych czeladników Gutenberga. W wydaniu z 1483 r. znajduje się niezwykle cenny drzeworyt autorstwa wędrownego drukarza i grafika Konrada Baumgartena, który pracował jako drukarz we Wrocławiu. Grafika przedstawia herby księstwa biskupiego nyskiego, biskupów wrocławskich (Jana IV Rotha i Jana V Thurzona) oraz wizerunki patronów Śląska.
Na uwagę zasługują także druki z oficyny Antona Kobergera w Norymberdze, który handel książkami rozwinął do rozmiarów wielkiego przedsiębiorstwa. Posiadał 24 prasy drukarskie, zatrudniał ponad 100 pracowników: drukarzy, zecerów, korektorów, iluminatorów, ilustratorów oraz handlowców. Z jego oficyny wyszła prezentowana na wystawie „Summa Theologiae” Antonina Pierozziego, dominikanina i arcybiskupa Florencji, założyciela pierwszej publicznej biblioteki w Europie (1444).
Wyjątkową pozycją jest „Teutsche Akademie der edlen Bau-, Bild- und Mahlerei-Künste” – pomnikowe dzieło wybitnego niemieckiego artysty Joachima von Sandrarta, założyciela Akademii Sztuk Pięknych w Norymberdze. Zawiera ono ponad 400 grafik i nazywane było najpiękniejszą książką swoich czasów.
Najcenniejsze wrocławskie druki to dzieła Georga Hayera „Breslische Schutzen…” oraz Tobiasa Fendta i Seyfrieda Rybischa „Monumenta sepulcrorum”. Pierwsze z nich, wydane w 1613 r. przez Magdalenę Baumann, zawiera ręcznie malowane, unikatowe w skali światowej miedzioryty przedstawiające klejnoty obu wrocławskich bractw kurkowych. Drugie, wydane w 1574, poświęcone zostało nagrobkom słynnych osób – od starożytności do renesansu. Księga zawiera ponad 120 miedziorytów wykonanych przez znanego malarza Tobiasa Fendta. Szkice nagrobków i odpisy napisów sporządził wrocławski humanista Seyfried Rybisch podczas podróży do Włoch w latach 1544-55.
Wystawie towarzyszy katalog „Sztuka druku. Europejskie oficyny wydawnicze w starych drukach Biblioteki Muzeum Narodowego we Wrocławiu”.
Biblioteka Muzeum Narodowego we Wrocławiu, powstała w 1945, jest biblioteką specjalistyczną o charakterze naukowym. Najstarszą część zbiorów tworzą: księgozbiór dawnego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu (Schlesisches Museum der Bildenden Künste), ocalała część księgozbioru dawnego Muzeum Przemysłu Artystycznego i Starożytności (Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Althertümer) oraz zbiory Dawnego Krajowego Urzędu Ochrony Zabytków Prehistorycznych (Landesamt für Vorgeschichte), który zawierał publikacje archeologiczne. Najcenniejszy zasób biblioteki stanowią starodruki, w tym bezcenne inkunabuły (katalog on-line zawiera ponad 1500 tytułów druków wydanych w latach 1472-1800).
Kuratorki Barbara Fercowicz, Maria Piotrowska